โรคหอบหืด
พญ . รพีพร โรจน์แสงเรือง
ผู้ป่วยโรคหืดสามารถใช้ชีวิตได้เช่นคนปกติ หากเรียนรู้วิธีปฏิบัติตนและสนใจปฏิบัติให้ได้อย่างต่อเนื่อง โรคหืดเป็นโรคของหลอดลมไวเกินต่อสิ่งกระตุ้น โดยมักมีกรรมพันธุ์ในครอบครัวเป็นปัจจัยเสี่ยง และมีสิ่งแวดล้อมเป็นตัวกระตุ้น ทำให้หลอดลม เยื่อบุหลอดลมอักเสบและบวม เสมหะมากขึ้นและเหนียว รวมทั้งทำให้กล้ามเนื้อหลอดลมหดตัว หลอดลมตีบลง อากาศเข้า-ออกจากปอดได้น้อยลง จึงมีอาการ แน่นหน้าอก , หายใจลำบาก , ไอ , มีเสียงวี้ด
ข้อปฏิบัติเบื้องต้น
1. เรียนรู้และหลีกเลี่ยงสิ่งที่จะทำให้เกิดอาการจับหืด
2. มียาติดตัว พร้อมใช้และเรียนรู้วิธีใช้ ให้ถูกต้องตามที่แพทย์แนะนำ
3. พบแพทย์อย่างสม่ำเสมอเพื่อให้แน่ใจว่าโรคหืดของตนควบคุมได้
อาการสำคัญของโรคหืด
1. แน่นหน้าอก
2. หายใจลำบาก
3. ไอ
4. มีเสียงวี้ด
สิ่งกระตุ้นให้จับหืดได้แก่
1. เกสรต้นไม้และหญ้า
2. กลิ่น (อับ, ฉุน, น้ำหอม)
3. ไข้หวัด
4. ขนสัตว์
5. ควันบุหรี่
6. ควันจากการเผาไหม้
7. ฝุ่นจากที่นอน
8. ยาบางชนิด
9. เล่นกีฬาหนักๆ
10. อากาศเย็น ฯลฯ
การรักษา
มี 2 อย่างคือ หลีกเลี่ยงสารที่แพ้และใช้ยาสูดอย่างสม่ำเสมอ
1. หลีกเลี่ยงสารที่แพ้ ได้แก่ ไม่มีสัตว์เลี้ยงในบ้าน , หลีกเลี่ยงควันบุหรี่ , พื้นไม่ต้องปูพรม ,ที่นอนและหมอนไม่ควรทำด้วยวัสดุประเภทฟาง , ซักผ้าห่มและผ้าคลุมเตียงด้วยน้ำร้อนและตากแดด(เพื่อกำจัดไรฝุ่น) อย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง เป็นต้น
2. ยาสูดรักษาโรคหืดที่จำเป็นมี 2 ประเภท คือ
2.1. ยาสูดขยายหลอดลม ได้แก่ เวนโตลินรูปพ่น ใช้เป็นครั้งคราว เมื่อเกิดการจับหืด
2.2. ยาสูดลดการอักเสบ ได้แก่ สเตียรอยด์รูปพ่น ใช้เป็นประจำ เพื่อป้องกันการจับหืด
ทุกครั้งที่พบแพทย์ ควรบอกให้แพทย์ทราบถึงปัญหาเกี่ยวกับยาที่ใช้
แพทย์อาจปรับเปลี่ยนยา (ทั้งตัวยา และ/หรือขนาดของยา)
ยารักษาหืดมีหลายชนิดที่ใช้แทนกันได้
ควรพบแพทย์สม่ำเสมอเพื่อตรวจดูว่าโรคหืดของท่านควบคุมได้
เมื่อเวลาผ่านไป โรคหืดของท่านอาจดีขึ้นหรืออาจแย่ลง และสมควรมีการปรับเปลี่ยนยาที่ท่านใช้
ยาสูดรักษาหืดมีหลายชนิดและมีหลายรูปแบบ
บางชนิดเป็นยาผง ซึ่ง บรรจุเป็นแผงและมีเครื่องช่วยในการสูด
ได้แก่ Accuhaler, Easyhaler เป็นต้น
บางชนิดเป็นละอองฝอย ซึ่งบรรจุยาไว้ในกระบอกยาที่มีแรงอัดขับเคลื่อนละอองฝอยเมื่อกดกระบอกยา ได้ขนาดยาตามที่กำหนดจากการกดแต่ละครั้ง เรียกว่า metered dose inhaler (MDI) ซึ่งเป็นน้ำยาบรรจุในหลอดหรือขวดใช้กับเครื่องพ่นละอองฝอย (nebulizer)
การรักษาให้ได้ผล
ต้องรู้วิธีสูดพ่นยาที่ถูกต้องเพื่อให้ได้รับยาครบและมีประสิทธิภาพ ในที่นี้จะกล่าวถึงขั้นตอนง่ายๆในการสูดยา MDI inhaler มีดังนี้
1. เขย่ากระบอกยา 2-3 ครั้ง และเปิดฝาออก
2. อ้าปากและเอากระบอกยาจรดที่ริมฝีปาก (หรือห่างจากริมฝีปากออกมาไม่เกิน 2 นิ้วมือ)
3. หายใจออกช้าๆ จนสุด
4. กดกระบอกยา 1 ครั้งพร้อมๆกับสูดหายใจเอาละอองยาเข้าทางปากช้าๆจนเต็มที่
5. กลั้นหายใจไว้ประมาณ10วินาที(นับ1ถึง10) แล้วจึงหายใจปกติ
6. พัก 1 นาทีก่อนสูดซ้ำ
7. บ้วนปากภายหลังสูดยาครั้งสุดท้าย
* ถ้ามีท่าทีว่าอาการหืดจะรุนแรง สามารถสูดยาขยายหลอดลมซ้ำอีกทีละ 1 พัฟฟ์ได้ทุก 1 นาทีเป็นเวลา 5 นาทีและดูผล หรือถ้ามีเครื่องพ่นละอองฝอยจะใช้วิธีสูดยาจากเครื่องพ่นละอองฝอยแทนก็ยิ่งดี
* ถ้าอาการยังไม่ดีขึ้นหรือแย่ลง (เหนื่อยมาก พูดไม่เต็มประโยค)ให้เตรียมตัวไปรักษาที่ห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลที่ใกล้บ้านโดยไม่ชักช้า อย่าเกรงใจบุคคลใกล้ชิด
* ระหว่างทางไปโรงพยาบาลให้สูดยาขยายหลอดลมต่อเนื่องทีละพัฟฟ์ ทุก 2-3 นาทีจนกว่าจะได้รับการรักษาต่อที่โรงพยาบาล
* ถ้าท่านมีอาการจับหืดและต้องใช้ยาสูดขยายหลอดลมถึง 4 ครั้งต่อวัน ท่านต้องไปพบแพทย์ เพื่อตรวจและปรับเปลี่ยนยา เพราะการควบคุมอาการหืดของท่านยังไม่ได้ถึงเป้าหมายที่ต้องการ
|